محمد رضا واليزاده معجزى
261
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
دستيار توانا و با قريحه او ميرزا محمد على خان سروش را در متن نياورديم و در يادداشتهاى پايان فصل على سبيل الايجاز او را معرفى كرديم و طالبين شرححال مشبع و مفصل او را به سلسله مقالات عالمانه استاد گرانمايه جلال الدين همايى در مجلههاى يغما و مهر و نيز به كتابهاى تذكره گنج شايگان وقايعنگار و مقدمه شمس المناقب و تذكره مشهور مجمع الفصحاء ، گردآورده رضا قلى خان هدايت مشهور به للهباشى ، حوالت مىدهيم . [ همچنين درباره ارزش ادبى كتاب الف ليله ترجمه ملاباشى مىتوانيد به يادداشتهاى پايان همين فصل ( ش 6 ) نگاه كنيد . ] مأموريتهاى مظفر الملك در لرستان قبلا توضيح داديم كه ميرزا محسن خان به پيروى از پدر و اجداد خود نخست وارد در كسوت روحانيت بود و تحصيلات خود را در دانشگاه مذهبى نجف تمام كرده و به اتفاق پدر در دستگاه وليعهد به سر مىبرد . تا اينكه بعد از فوت محمد شاه قاجار كه ناصر الدين ميرزا براى جلوس به تخت سلطنت از تبريز عازم تهران بود ، در قزوين ملاباشى از او اجازه گرفته به عتبات رفت و مظفر الملك را به شاه سپرد و با لقب « نديمباشى » نزد ناصر الدين شاه بود . به وقتى كه شاه به ظل السلطان خشم گرفت و او را از حكومت مازندران معزول و محبوس نمود ، بالاخره با وساطت مظفر الملك از زندان آزاد و به حكومت فارس منصوب گرديد . و ظل السلطان به تلافى اين كار مظفر الملك را با خود به فارس برد و نخستينبار مأمور رفع فتنه جهرم نمود ( 1287 ) چون مظفر الملك اين مأموريت را به نحو مطلوب انجام داد و مراتب كفايت و لياقت خود را به منصه ظهور رسانيد ، ظل السلطان با كسب اجازه از ناصر الدين شاه او را به لباس ديوانيان ملبس ساخت و در سلك كاركنان دولت قرار داد و به نيابت حكومت بعضى از ولايات مأمور نمود و همچنان در دستگاه فرمانفرمايى ظل السلطان به مشاغل مهم گمارده مىشد تا سال 1297 كه به فرمان ناصر الدين شاه لرستان ضميمه قلمرو حكومت ظل السلطان گرديد و به شرحى كه نوشتيم بعد از كشتن خوانين و اجاره دادن ماليات لرستان به جمعى از سران ايلات ، لرستان و بروجرد را به مظفر الملك واگذاشت و او به عنوان نايب الاياله در اين سرزمين مشغول حكومت گرديد . حاج عبد الغفار نجم الملك [ 7 ] كه در سال 1299 از طرف ناصر الدين شاه مأمور برآورد هزينه سدى بر روى كارون بوده و از طريق خرمآباد به خوزستان مىرفته ، ميرزا عبد اللّه كه از